CUMHURİYET DÖNEMİNDE VANLI ŞÂİRLER

GALİP PAŞA (DEMİROĞLU) (1874-1958)
      Eski Van Belediye başkanlarından olan Galip Paşa'nın ilk Mebusan Meclisine Van Milletvekili olarak seçilmiş olduğu ancak söz konusu meclise katılmadan meclisin kapatıldığı ifade edilse de bu bilgilerde kanaatimizce yanlışlık vardır. Aydın Talay Galip Paşa'nın doğumunu 1241 (1874) olarak vermekte ve bunu Faik Demiroğlu'nun bir yazısına dayandırmaktadır. Öncelikle 1241 tarihi ister Rumi ister
      Milâdi olsun 1874 etmez. Bu tarihin Rumisi de hicrisi de 1825'e karşılık gelir. Buna göre, Galip Paşa'nın eğer gerçekten vefat tarihi 1958 ise şâirin 133 yıl yaşamış olması lazım. Yok eğer doğum tarihi olarak verilen 1241 tarihi yanlış da doğum tarihinin doğrusu milâdi 1874 ise bu durumda Osmanlı Mebusan Meclisine seçilmesi mümkün değildir. Çünkü ilk meclis 1877'de toplanmıştır. Bu tarihte Galip Paşa henüz üç yaşındadır.
      Divan şiiri geleneğini sürdüren Galip Paşa'nın var olduğu söylenen divanına rastlanmamıştır. Elde bazı şiirleri mevcuttur.
      ' Galip Paşa'nın mezarı Abdurrahman Gazi türbesindedir.

KAYAÇELEBİZADE VEHBİ BEY (1879-1942 )
      Van'ın ünlü Kayaçelebi ailesindendir. Vehbi Bey, Van'ın l. Dünya Savaşı esnasında Ruslar tarafından işgal edilmesi üzerine ailesi ile birlikte İstanbul'a göçer. İşgal esnasında Ermenilerin Van'ı yakarak harab etmesi kendisine fazlasıyla dokunmuştur. Van'a dönerken gördüğü manzara şâiri mateme boğmuştur. Şiirlerinin çoğu hamasî şiirlerdir. Van'la ilgili olanlar ise çoğunluktadır. Aşağıdaki şür, Vehbi Bey'in harap edilmiş Van için yazdığı, ağıt nitelikli bir çok şiirden bir örnektir.

Van'a Yanarım

Vardım ki ben Van'a gör neler olmuş
Yıkılmış yakılmış virâna dönmüş
Bülbül otağına baykuşlar konmuş
Yanarım ana ben Van'a yanarım

GAZİZÂDE MOLLA MEHMET (MOLLA BOZO) ( 1886-1948)
      İsminden de anlaşılacağı gibi Molla şâirlerden Molla Mehmet, medrese öğrenimini görmüş, Birinci Dünya Savaşına muharip olarak katılmıştır. Mezarı Hakkari'nin Yüksekova ilçesinin şakiten köyünde bulunan Molla Mehmet'in şiirleri, kendisi de bir şâir olan, Van'ın eşrafından oğlu Timurlenk Bozkurt tarafından toplanmış ama ne yazık ki bugüne kadar kitap halinde yayınlanmamıştır. Azeri şivesinin bütün özelliklerini taşıyan Van ağzıyla söylenmiş şiirleri halk şiiri geleneğini sürdürür. Aynı zamanda heccay olan şâirin
      Vay mana vay mana Kaldık kötü zamana Eşşekler arpa yemez Atlar hasret samana dörtlüğüyle zamanındaki ehil ve layık insanların ülkenin nimetlerinden hak etmedikleri şekilde yararlanmalarını hicveder.

AHMET KURALKAN (1908-1979 )

      Hindistan'dan göçen Van'ın tanınmış ailelerinden Kuralkan ailesine mensuptur. Yeni Yurt Yan ve Van isimli gazetelerde yazarlık yapmış olan Ahmet Kuralkan'ın ikisi tefrika ikisi yayınlanmış dört tane romanı vardır. Bizim Ernrah, Yâ-Kuğ romanları tefrika; Naciye ve Yavuz Efe romanları ise yayınlanmıştır. Aynı zamanda şâir olan Kuralkan'ın Yan KurtuluŞ Destanı isimli bir şiir kitabı vardır. Yazılarından, şiirlerinden bir Van aşığı olduğu anlaşılan Ahmed Kuralkan, Kurtuluş Destanını şu dörtlükle takdim eder.
      Şu ufak eserin olursa makbul Ey Ahmet arzuna eyledin vüsûl, Onun sinesine sen de gir, sokul, Tarihen de takdir olunacak Van.

ENVER DİLAVER (1910-I983) Asker diş hekimi olan Dilaver'in "Sizlere Yazdım " ve "Vangölü Dalgalandıkça " isimli iki şiir kitabı vardır. İlk şiirlerini Van'ın mahalli gazeteleri olan İki Nisan ve Kurtuluş gazetelerinde yayınlamıştır. Kurmuş olduğu "Yangölü Sanat ve İrfan Derneği" vefatı üzerine uzun ömürlü olamadı. Halk şiir geleneğini sürdüren Dilaver'in kafiye uğruna zorlama söyleyişleri vardır. Ey Gönül Ey gönül yapraksız çiçek biter mi? O yârı sevmeye aşk da yeter mi? Ah... Gülü olmayan bülbül öter mi? Bahçeler virane bülbül virane.

ERCİŞLİ EMRAH
      17. yüzyılda yaşamış Türk halk şairidir. Yaşamı üzerine fazla bir bilgi yoktur. Yaşadığı dönem şiirleri hakkında "Emrah ile Selvihan" adlı türkülü halk hikayesinden öğrenîlmektedir. Hikayenin konusu İran Hükümdarı şah Abbas'ın 1604'te Van'ı kuşatması sırasında geçtiği ileri sürülmüştür. Şahın askerleri Selvihan'ı tutsak alarak götürdükten sonra Emrah onu bulmak için Van, İran, Azerbaycan bölgelerini dolaşır.
      Uzun yıllar Erzurumlu Emrah ile karıştırılan Ercişli Emrah'ın şiir dili sade, yalın ve sevgi üzerine kuruludur.

RUHİ SU (19I2 - 1985)
      1912 yılında Van'da doğdu, 20 Eylül 1985 yılında İstanbul'da vefat etti. Bas bariton, Türk halk müziği yorumcusu, besteci ve şair. Batı müziğinin şan tekniğinden yararlanarak geliştirdiği özgün bir üslupla halk türkülerini yorumlamış, Zülfü Livaneli, Rahmi Saltuk ve Sümeyra Çakır gibi bir çok sanatçıyı önemli ölçüde etkilemiştir. I. Dünya Savaşı sırasında ailesinin bütün üyelerini yitirdi. On yaşına değin yoksul bir ailenin yanında kaldı. İlköğrenimini Adana Öksüzler Yurdu'nda yatılı olarak yaptı. Bu dönemde müzik yeteneği ve sesinin güzelliğiyle dikkati çekti. Müzik öğretmeninin desteğiyle keman dersleri aldı. Bir süre askeri liseye devam ettikten sonra ortaöğrenimini Adana Lisesi'nde parasız yatılı olarak tamamladı. Ardından Ankara Müzik Öğretmen Okulu'na girerek 1935 - 36'da mezun oldu. Aynı yıl Riyaseticumhur Filarmoni Orkestrası'nda kemancı olarak çalışmaya başladı. Bir süre sonra kemanı bırakarak şan çalışmalarına yöneldi. Ankara Devlet Konservatuvarı'nda oluşturulan Opera Bölümü'ne kabul edilen ilk dört öğrenciden biriydi. 1942'de konservatuvarı bitirerek Ankara Devlet Operası'na girdi. Aralarında Bastien und Bastienne, Fidelio, Satılmrğ Nİşanlr, Fİgaro'nun Düğünü ve Rigoletto da olmak üzere birçok operada önemli roller üstlendi. Ayrıca Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde müzik öğretmeni olarak çalıştı. Sanatçı olarak daha çok halk türküleri alanında ünlendi. Halk türkülerini kendi geliştirdiği özgün üslupla söyleyebilmek amacıyla saz çalıştı. 1943 - 45 arasında Ankara Radyosu'nda halk türküleri söyledi. İlk dinletisini 1944'te Ankara Halkevi'nde verdi. Son dinletisini 6 Şubat 1983'te Abdi İpekçi Dostluk ve Barış Haftası'nda sundu. Sanat yaşamı boyunca 16 tane 45'lik, 12 tane de uzunçalar plak doldurdu.
      Kendi şiirlerinin yanı sıra başka şairlerin çeşitli şiirlerinden besteler yaptı. şiir, yazı ve konuşmalarını Ezgili Yürek (1985) adlı kitapta topladı.

MUSTAFA MÜFTÜOĞLU (1924.....)
      Adlî katiplikten emekli olan Müftüoğlu, bedenen İstanbul'da ruhen Van'da yaşayanlardan biridir. Şiirlerini ve yazılarını çoğunlukla İki Nisan gazetesinde yayınlamıştır.

KAYA KAYAÇELEBİ (1925-.........)
      Yukarıda adı geçen şâir Kayaçelebizâde Vehbi Bey'in oğludur. 1985 yılında Bağkur'dan emekli olduktan sonra İstanbul'a yerleşmiş ve kendisini tamamen yazı faaliyetine vermiştir. 1990'da "Doğunun Yıldızı Van " isimli eserini yayınlamış ayrıca 180 kadar şiirini "Benim Şarkımı Söyle" adı altında bir araya getirmiştir. 1983 yılında Kültür Bakanlığı'nın açmış olduğu şiir yarışmasında altın

SELİM GÜLSOY (1925-1970)
      Emekli dava vekili olan Selim Gülsoy, şiirlerini Van'daki mahalli gazetelerde yayınladıktan sonra "Hezeyan " adı altında bir araya getirmiştir. şiirlerin de şâir Selim'in baş harfleri olan Ş.S rumuzunu kullanan, cemiyetteki çarpıklıkları, vefasızlıkları, ehliyetsiz insanların ikbâl sahibi olmalarını yeren şâir, şahsi hislenmelerini de şiirine aktarmıştır.

Bir Tefekkür Mahsulü
Pendimi mezatta satmak istedim,
Metelik verip de alan olmadı.
Yanlıyı doğruya katmak istedim,
Hakikat bir türlü yalan olmadı.
 

ABBAS GÜVEN (1926.......)
      SSK'dan emekli olan Abbas Güven, çeşitli gazetelerde muhabirlik yapmış, sosyal ve hayır kurumlarında görevler almış bir kültür adamıdır. Kendisini Van folkloruna adayan şâirin şiirleri çeşitli dergi ve gazetelerde yayınladıktan sonra şiirleri Van Valiliği Yayın Kurulu Yazı İşleri Müdürü İkram Kali tarafından toplanmış ve yayına hazır hale getirilerek Van Valiliği tarafından 1998'de "Van'dan Esintiler" adıyla yayınlamıştır. Bazı şiirlerinde Güven, Dikicioğlu mahlasını kullanır. Güven'in şiirinin en önemli cephesi folklardan etnoğrafyaya kadar Van'ın otantik özelliklerini yansıtmış olmasıdır. Yaşayan şâirlerimizden olan Güven'e sağlıklı uzun ömürler diliyor ve "Van Yemekleri " başlıklı şiirini örnek olarak buraya alıyoruz.

           Van Yemekleri

Bulgurla olur güzel bir ŞİLE,
ŞİLEYİ yiyince gözleri güle.
Hele on u yapsın TOPAL SAKİNE,
O zaman tadını göresen gardağ.
Uçkunla yapılır, hoşça EŞKİLİ;
Yiyen adamların tutulur dili.
Olurlar sofranın hepsi bülbülü,
Sen de bülbül gibi ötesen, gardaş.
Kenara atma bizim CILBIRI,
Mazisi vandır, hem de bugünü.
Otlu peynir her zaman sofranın gülü,
Otlu peyir dürmüğü vurasan gardaş.
Mercimekli, ÇİRİŞLİ bulgur pillavı,
Bulgur pilavının çoktur sevabı.
Tandıra vurunca BALIK KEBABI,
TANDIRIN BAŞINDA yiyesen gardaş.
Ne de güzel olur IBAK BORAIVI,
Ama çok yiyince bozar adamı.
Çağırırsın o zaman anan babanı,
Korkaram çömleği kırasan gardaş.
Bir desen göresen KURUT KÖFTESİNİ,
Fakat çok yiyince keser sesini .
Erkeksen derinden al nefesini,
Çarşıda satılmaz, alasan gardağ.
BİSTİ'nin üstünde AYRAN AŞINI,
Yanına koyarlar BALIK BAŞINI,
Çocuk da kucağına yapsa çişini,
Uzakta kalırsın, yanarsan gardaş.
EVELİK'ten olur EŞKİLİ DOLMA,
O zaman çağırsam, sen geri kalma.
Sakın Çıtkırıldım, kibar olma.
Güle güle kırılıp ölesen gardaş.
Van'da grup bir başka güzeldir.
ABBAS GÜVEN'im yazarım hem de söylerim,
Bu yemekler olmasa tadı nederim?
KELLE pişe TANDIR'da, köye giderim,
İsterim bizlere gelesen gardaş.
 

CAHİT BAYSAL (1926-1970)
      Eski Gümrük Muhafaza Memurlarından olan Baysal sağlığında şiirlerini kitap olarak yayınlayamadı. Gazete ve dergi köşelerinde kalan şiirlerine, belki de şâirin yaşadığı hayatın yansımaları olarak melankoli hakimdir.

                    Felek

Yıllardan beridir yâra ağlayan
Şu mahzun gönlümü şad eyle felek!
Irmak gibi gözlerimden çağlayan
Şu kanlı yaşları son eyle felek!
Yüzünü görmedim bunca zamandır,
Aşkının narından başım dumandır,
O gülden ayrıldım gönlüm virandır,
Hasretin nariyle ağlattın felek!
Kaderim böyleymiş ne gelir elden,
Şeyda bülbül gibi ayrıyım gülden,
Yadeder ismi düşürmez dilden,
Bülbül-i şeydaya gönderdin felek...
 

SERVET MEHTERBAŞIOğLU (1927-1987)
      Hayatı gazete ve matbaa çevrelerinde geçmiş bir şâirdir Mehterbaşıoğlu. Yazıları sadece mahalli gazetelerde değil İstanbul gazete ve dergilerinde de yayınlanmıştır. Van'da İki Nisan gazetesi ile sürdürdügü gazeteciliği yanında birkaç İstanbul gazetesine de muhabirlik yapmıştır. Şiirlerinin bir kısmını "Gurbet Akşamları " isimli kitabında toplayan Mehterbaşıoğlu, hazırlığını yaptığı "Azaba Sesleniş" isimli şiir kitabını yayınlayamadan vefat etmiştir. Daha önceki soyadı "Tekel" olan Mehterbaşıoğlu bazı şiirlerinde bu mahlası kullanılır.
      Mehterbaşıoğlu'nun şiirinde tefekkürî bir derinlik vardır. Fanilik duygusu, insanın aczi, maddeden manaya yükselmek, tarihteki şeref levhalarını terennüm, onun şiirinin özünü oluşturur. Tarihi şiirlerinde hamaset hakimdir.

HAYALİ HASAN YAVAŞ (1931-1980)
      Tarım Bakanlığına bağlı Tarsus Sulu Tarım Araştırma Enstitüsü'nde memur olarak çalışan Yavaş, 1951 yılında Van'dan ayrılarak Tarsus'a yerleşmiştir. Şiirleri Van'da yayınlanan Kurtuluş ve İki Nisan gazeteleri yanında Mersin, Erzurum ve Tarsus'ta yayınlanan Gülek, Yeni Mersin, Hakimiyet, Akdeniz, Yeni Adana, Köylü Sesi, Bugün Tarsus, Hilâl, Ürün, Çukurova, Türk Sözü, Silifke, Liman, Hürsöz, Anamur'un Sesi, İçel Postası gazetelerinde de yayınlanmıştır. Aşık Bayramları ile yakından ilgilenen Yavaş, 1958'de Sabri Çoksolmaz'la birlikte "Aşık Dilinden " adında bir kitap yayınlamıştır. Şiir kadar nesirle de uğraşan yazar, uzun yıllar mahalli gazetelerde köşe yazarlığı yapmıştır.
      Gurbette olduğu sürece Van'a hasret şiirleri yazan Yavaş'ın şiirlerinde, millî ve manevî unsurlar ağırlıktadır.

TİMURLENK BOZKUR.T (1932-.......)
      Vanlı şâirlerden Gazizâde Molla Mehmet'in oğlu olan Bozkurt, çeşitli kuruluşlarda çalıştı, sendikalarda üst düzey görevler aldı, hâlen serbest muhasebecilik ve kooperatifçilik yapmaktadır. Zengin bir kütüphaneye sahip olan Bozkurt, ileri yaşına rağmen kitap okumaya hâlâ zamanının önemli bir kısmını ayırmaktadır. Ülke gündemini yakalayabilmek için birçok akademisyenin adını bile duymadığı dergileri Timurlenk Bozkurt'tan temin etmek mümkündür. Şiir yazmakla yetinmeyen Timurlenk Bozkurt, birçok ünlü şâirin önemli şiirlerini ezbere ve hakkını vererek okumakla da ünlüdür.

      SEYYİD AHMED ARVÂSI (1932-1988)
      Daha çok bir fikir, düşünce adamı olarak tanınan Van'ın ünlü Arvas ailesinden olan Seyyid Ahmed Arvâsî'nin şiirleri, 1989 yılında "Sır" adıyla yayınlanmıştır. Şiirlerinde kuvvetli bir biçimde Necip Fazıl tesiri hissedilen Arvâsî'nin mütefekkir cephesi şiirine de yansımıştır. AYDIN TALAY (1940 - ....)
      Van'da doğdu. İlk, orta ve liseyi Van'da okuduktan sonra 1962'de Erzurum Ziraat Fakültesi'ni bitirdi. TOPRAKSU Tarım İl Müdürlüğü, Üretme istasyonu ve Süt fabrikası gibi devlet birimlerinde çeşitli kademelerde ve 20 yıl idarecilikte bulunduktan sonra 1993'de emekli olarak siyasete atıldı. Memuriyet hayatında bir yandan gazeteciliği diğer yandan dernek ve cemiyetçiliği sürdürdü.
      Bizim Eller Van, Bir Şehrin Yıkılışının Anatomisi, Van şiirlerinden Seçmeler, Van Albümü, Eserleri ve Hizmetleriyle Sultan Abdülhamid Han, Topraklarımızı Tanıyalım isimli eserleri bulunmaktadır.

M. DEMİRAY ŞAŞIHÜSEYİNOĞLU (1938-....)
      Şâirden çok nasir olan Şaşıhüseyinoğlu, İstanbul Hukuk Fakültesi 3. sınıftan ayrılmıştır. Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü'nde başladığı kamu görevi, Van Belediye Başkan Yardımcısı iken sona ermiştir.

SIDDIK YİĞİTTOP (1940-1968)
      Genç yaşta, elim bir trafik kazasında vefat eden Sıddık Yiğittop inşaat teknisyeni olarak yurdun çeşitli yerlerinde hizmet görmüştür. İki Nisan gazetesi çevresinde Servet Mehterbaşığoğlu'nun sanata edebiyata teşvik ettiği Vanlı şâirlerden olan Yiğittop'un "Işık Peşinde" şiirini takdim ediyoruz.

SALİH TÜRKOĞLU (1947-....)
      Salih Türkoğlu Van'ın yaşayan sanatkarlarındandır. Sadece şiirle değil resim ve fotoğrafla da ilgilenmektedir. Daha önce çeşitli gazete ve dergilerde dağınık olarak bulunan şiirlerini "Vangölü'nden Damlalar" adıyla kitap halinde yayınlamıştır. Türkoğlu kitabını Van ve yöresinde çektiği bazı fotoğraflar ve yaptığı yağlı boya tabloların fotoğrafları ile süslemiştir. Çoğunlukla serbest nazımla şiir yazan Türkoğlu'nun, zaman zaman redifleri kafiye yerine kullanma çabası görülmektedir. Hece formunda serbest yazdığı için Türkoğlu'nun şürde iyi bir teknik yakaladığı söylenemez. Türkoğlu'nun sanatkar kişiliği resimde ve fotoğrafta daha belirgindir diyebiliriz.

YILMAZ ÖNAY (I953-....)
      Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi bölümünde yardımcı doçent ve Bölüm Başkanı olarak halen görev yapmakta olan Yılmaz Önay da ressam şairlerimizdendir. Özellikle suluboya ve karakalem tarzında resimler Vapan Önay birkaç kişisel sergi de açmıştır.

ŞÜKRAN BABA
1962 yılında Van'da doğdu. İlk ve orta tahsilini Van'da yaptı. 1980 yılında Van Ticaret Lisesi'nden mezun olduktan sonra Sümerbank Kundura Fabrikası'nda işe başladı. 1987 yılında sağlık nedeniyle emekli olan Şükran Baba'nın "Sevgi" adlı bir de şiir kitabı yayınlanmıştır. "Ben Kadınım" isimli şiiriyle TRT tarafından açılan bir yarışmada ödül kazandı. Evli, beş çocuk annesidir. Almanca biliyor.

MİKAİL YAPRAK (1954-...)
      Asıl adı Bilal olan şâir, şiirlerini Mikâil Yaprak adıyla yayınlamaktadır. Almanca öğretmeni olan Yaprak, Millî Eğitim okullarında öğretmenlik ve idarecilik yaptı. Halen Avusturya'da öğretmenlik mesleğine devam eden şâirin şiirleri daha çok Köprü dergisi ile Yeni Asya gazetesinin Sanat Kültür eki olan Elif'te yayınlanmıştır. Şâirin Bursa'da Güzellik şiiri Tanpınar'ın Bursa'da Zaman şiirinden esintiler içermektedir.

MÜMTAZ SAMİ ÖZOK (1956-....)
      İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Özok, serbest avukatlık yapmaktadır. Serbest ve hece vezni ile şiirleri mevcuttur.

AHMET POYRAZOğLU (1951-....)
      İlkokul öğretmeni olan Poyrazoğlu Türkive'nin yaşayan saz şâirleri arasında önemli bir yere sahiptir.Aşıklık geleneği çerçevesinde eserler veren Poyrazoğlu, TRT ve değişik kuruluşların düzenlediği yarışmalarda, Âşık Şenliklerinde önemli dereceler ve ödüller almıştır. Radyo ve televizyonlarda da sıkça görmeye alıştığımız Poyrazoğlu halen oturmakta olduğu İstanbul'da başta doğum yeri olan Erciş'in ve dolayısıyla Van'ın gönüllü kültür elçiliğini yapmaya devam etmektedir. İrtîcalen şiir söylemekteki başârısı da bilinen Poyrazoğlu'nun atışmalarda âşık arkadaşlarının çoğu zaman mat ettiği de vakidir. Halk edebiyatı alanında araştırmalar yapan şâirin özel ilgi alanı da Ercişli Emrah'tır.

ÂŞIK CELALI (1952-....
      Esas adı Celal Yenitürk olan Âşık Celali Van'ın Kasımoğlu köyündendir. Küçük yaşlarda gözlerini kaybetmiş olan Celâli, saza söze merak salmış, kendi çabasıyla saz çalmayı öğrenmiştir. Celali'nin şiirleri 1992 yılında Y.Y. Ünv. Edb. Fak. Türk Dili ve Edb. Bölümü Öğretim Görevlisi Bekir Oğuzbaşaran tarafından toplanmış ve yayına hazır hale getirilen şiirler, Van Valiliği tarafından "Gönül Gözü " adı altında yayımlanmıştır. Halen Van TCK II. Bölge Müdürlüğü'nde işçi statüsünde çalışan Celali çeşitli vesilelerle sazı ve sözü ile Vanlıların karşısına çıkmaktadır.